Trả lời ngắn: Avast là phần mềm diệt virus miễn phí phổ biến nhất, nhưng công ty con của nó từng bị phát hiện thu thập và bán lại dữ liệu duyệt web của chính người dùng.
Vấn đề cốt lõi: đó là điều đáng cân nhắc với một sản phẩm mà bạn trao cho quyền nhìn thấy mọi thứ trên máy.
Phần mềm miễn phí kiếm tiền bằng cách nào?
Một phần mềm bảo vệ tốt tốn rất nhiều tiền để duy trì: đội nghiên cứu mã độc, hạ tầng phân tích, cập nhật liên tục.
Khi sản phẩm được phát miễn phí cho hàng trăm triệu người, câu hỏi tự nhiên là khoản chi đó lấy từ đâu.
Câu trả lời thông thường là mời nâng cấp lên bản trả phí, và gói kèm quảng cáo cho sản phẩm khác. Cả hai đều minh bạch, người dùng thấy được và tự chọn.
Nhưng với sản phẩm này, một nguồn thu khác đã bị phát hiện: dữ liệu về những trang người dùng ghé thăm được thu thập rồi bán lại cho bên thứ ba thông qua một công ty con. Vụ việc dẫn tới việc công ty con đó phải đóng cửa.
Avast làm được gì?
| Việc | Mức độ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bản miễn phí đầy đủ chức năng cơ bản | Rất tốt | Lý do nó phổ biến |
| Tỷ lệ phát hiện mã độc | Tốt | Khá ổn trong các bài kiểm định |
| Chặn trang lừa đảo trong trình duyệt | Tốt | Có tiện ích riêng |
| Quét mạng nội bộ tìm thiết bị lạ | Tốt | Tính năng khác biệt so với đối thủ |
| Có bản cho nhiều nền tảng | Tốt | Gồm cả điện thoại |
| Mức làm chậm máy | Khá | Nặng hơn nhóm dẫn đầu |
| Uy tín về quyền riêng tư | Kém | Vụ bán dữ liệu duyệt web |
| Số lời mời nâng cấp | Kém | Rất thường xuyên trong bản miễn phí |
| Cài kèm phần mềm phụ | Kém | Cần bỏ tick thủ công khi cài |
Ai nên dùng Avast?
- Người cần một lớp bảo vệ miễn phí trên máy đời cũ — chạy được trên bản Windows mà đối thủ đã bỏ hỗ trợ.
- Ai muốn quét thiết bị lạ trong mạng nhà — tính năng này ít phần mềm có.
- Người đã quen giao diện và không muốn đổi — vẫn dùng được nếu chấp nhận các đánh đổi.
Nên cân nhắc lựa chọn khác nếu bạn quan tâm tới quyền riêng tư — công cụ bảo vệ có sẵn của Windows không có tiền sử này, và Bitdefender mạnh hơn về khả năng phát hiện.
Cần xem gì trong chính sách của phần mềm bảo vệ?
Đây là nhóm phần mềm có quyền truy cập sâu nhất trên máy bạn, nên chính sách dữ liệu của nó đáng đọc hơn hầu hết phần mềm khác.
| Điều cần kiểm tra | Vì sao quan trọng |
|---|---|
| Có thu thập lịch sử duyệt web không | Điểm nhạy cảm nhất |
| Dữ liệu có được chia sẻ với công ty liên kết không | Đây là kẽ hở hay bị dùng |
| Có tuỳ chọn tắt việc gửi số liệu về hãng không | Nếu có thì nên tắt ngay sau khi cài |
| Máy chủ xử lý đặt ở đâu | Quan trọng với doanh nghiệp có yêu cầu tuân thủ |
| Công ty mẹ là ai và ở nước nào | Ảnh hưởng tới khung pháp lý áp dụng |
| Đã từng có sự cố về dữ liệu chưa | Lịch sử là chỉ dấu tốt về cách hành xử |
Quy trình cài phần mềm bảo vệ miễn phí an toàn
- Tải từ trang chính thức của hãng (10 phút) — Không tải từ trang tổng hợp phần mềm.
- Chọn chế độ cài tuỳ chỉnh thay vì cài nhanh (5 phút) — Bước quan trọng nhất.
- Bỏ tick các phần mềm phụ được cài kèm (5 phút) — Trình duyệt, thanh công cụ, tiện ích dọn máy.
- Vào phần cài đặt tắt gửi số liệu sử dụng (10 phút) — Thường bật sẵn.
- Tắt các thông báo mời nâng cấp (10 phút) — Để không tập thói quen bấm bừa.
- Kiểm tra lại sau mỗi lần phần mềm tự cập nhật (định kỳ) — Cập nhật đôi khi bật lại tuỳ chọn cũ.
Vì sao phải chọn chế độ cài tuỳ chỉnh?
Đây là chỗ khác biệt lớn nhất giữa một lần cài sạch và một máy đầy phần mềm không mời mà đến.
Chế độ cài nhanh được thiết kế để người dùng bấm liên tục nút tiếp theo mà không đọc. Trong luồng đó, các phần mềm phụ thường đã được tick sẵn: một trình duyệt khác, một thanh công cụ, một công cụ dọn máy của cùng hãng.
Chúng không phải mã độc và bạn gỡ được sau, nhưng chúng đổi trang chủ trình duyệt, thêm tiến trình chạy ngầm và sinh thêm thông báo. Sau vài lần cài phần mềm theo cách này, máy chậm đi mà chủ máy không hiểu vì sao.
Chế độ tuỳ chỉnh chỉ tốn thêm khoảng ba mươi giây nhưng cho bạn thấy danh sách đó và bỏ tick. Đây là thói quen nên áp dụng với mọi phần mềm miễn phí, không riêng nhóm bảo mật.
Hạn chế cần biết
Tiền sử bán dữ liệu duyệt web của người dùng
Sự việc dẫn tới công ty con thu thập dữ liệu phải đóng cửa.
Rất nhiều lời mời nâng cấp trong bản miễn phí
Xuất hiện thường xuyên và khó tắt hết.
Cài kèm phần mềm phụ nếu không để ý
Phải chọn cài tuỳ chỉnh và bỏ tick thủ công.
Làm chậm máy hơn nhóm dẫn đầu
Thấy rõ trên máy cấu hình thấp.
Chung một lõi với sản phẩm cùng công ty
Chọn giữa hai cái gần như không tạo khác biệt kỹ thuật.
Avast so với các phần mềm khác
| Tiêu chí | Avast | Bitdefender | Công cụ sẵn của Windows |
|---|---|---|---|
| Chi phí để dùng cơ bản | Miễn phí | Vừa | Miễn phí |
| Tỷ lệ phát hiện | Tốt | Tốt nhất | Tốt |
| Uy tín về quyền riêng tư | Kém | Tốt | Rất tốt |
| Mức làm chậm máy | Khá | Rất tốt | Rất tốt |
| Số lời mời nâng cấp | Kém | Khá | Không có |
| Quét thiết bị lạ trong mạng | Rất tốt | Tốt | Không có |
Xem thêm đánh giá AVG, đánh giá Bitdefender, đánh giá Malwarebytes, hoặc duyệt nhóm bảo mật và mật khẩu.
Kết luận
Avast vẫn là một phần mềm bảo vệ hoạt động được, và với máy đời cũ chạy phiên bản Windows mà đối thủ đã bỏ hỗ trợ, nó có thể là lựa chọn còn lại.
Nhưng với người dùng thông thường trên máy đời mới, thật khó tìm lý do chọn nó. Công cụ bảo vệ có sẵn của hệ điều hành đã đủ tốt, miễn phí, không mời nâng cấp và không có tiền sử về dữ liệu.
Nếu bạn cần mức bảo vệ cao hơn, hãy trả tiền cho một sản phẩm chuyên. Còn nếu chỉ cần mức cơ bản, thứ đã có sẵn trong máy bạn là lựa chọn ít rủi ro hơn.
