Ngày 7 tháng 10 năm 2026, Mozilla đăng bài điểm lại 100 ngày sau khi công bố báo cáo Over The Edge 2.0. Nội dung chính là cáo buộc rằng Microsoft vẫn dùng nhiều cách để dẫn người dùng Windows và Copilot sang trình duyệt Edge ở mọi nơi mà luật cho phép, và rằng ở khu vực kinh tế châu Âu EEA thì thiết kế đã công bằng hơn nhờ bị luật buộc phải đổi.
Với người dùng Việt Nam, đây là câu chuyện không hề xa. Phần lớn máy tính trong nước chạy Windows, nên những thiết kế dẫn người dùng sang Edge ảnh hưởng trực tiếp tới việc bạn mở trình duyệt nào, liên kết mở ở đâu và cả tệp PDF mở bằng ứng dụng gì. Việt Nam nằm ngoài EEA, tức thuộc nhóm mà Mozilla nói vẫn bị dẫn sang Edge.
Tóm nhanh
- Chuyện gì: Mozilla điểm lại 100 ngày sau báo cáo Over The Edge 2.0 và nói Microsoft vẫn dẫn người dùng Windows, Copilot sang Edge ở ngoài EEA.
- Ai được lợi: người dùng biết để chủ động cài đặt lại trình duyệt và kiểu tệp mặc định cho đúng ý mình.
- Làm gì ngay: kiểm tra lại trình duyệt mặc định và các kiểu tệp như PDF, ảnh SVG, cùng cách Windows Search, Widgets và Copilot mở liên kết.
Chuyện gì đã xảy ra
Theo Mozilla, báo cáo Over The Edge 2.0 do hai chuyên gia về thiết kế gây nhầm lẫn là Harry Brignull và Cennydd Bowles thực hiện, phân tích cách Windows, Edge, Bing và Copilot được thiết kế để dẫn người dùng rời khỏi trình duyệt họ đã chọn. Mozilla cho biết đã công bố báo cáo kèm bằng chứng để ai cũng phân tích được, và đã chia sẻ báo cáo cũng như trao đổi với Microsoft về các vấn đề nêu ra.
Mozilla nói họ biết khó có thay đổi ngay, nhưng hy vọng khi đối diện bằng chứng độc lập về những thiết kế gây hại cho người dùng Windows, Microsoft cũng muốn làm tốt hơn cho người dùng. Kết quả, theo Mozilla, là ngược lại: họ kết luận Microsoft chỉ tôn trọng lựa chọn của người dùng khi bị buộc phải làm. Mozilla nhấn mạnh đây là điều đáng lưu tâm với một hãng có hệ điều hành chạy trên hơn một tỷ máy.
Mozilla nói người dùng ngoài EEA gặp gì
Bài viết liệt kê ba tình huống người dùng ngoài EEA vẫn gặp. Thứ nhất, thông báo của Windows 10 dùng cách diễn đạt gây nhầm lẫn để kéo người dùng khỏi lựa chọn mặc định họ đã đặt. Thứ hai, Windows Search và Widgets mở liên kết bằng Edge thay vì trình duyệt được đặt làm mặc định. Thứ ba, Windows tiếp tục giữ Edge làm mặc định cho các loại tệp trình duyệt phổ biến như PDF và ảnh SVG, kể cả sau khi người dùng đã đặt một trình duyệt khác làm mặc định.
Mozilla viết rằng thực tế này đặt ra câu hỏi về tiêu chuẩn của một hãng lớn: theo Mozilla, tiêu chuẩn tôn trọng lựa chọn của Microsoft hiện là tuân thủ luật, chứ không phải điều tốt nhất cho người dùng, không phải chính các nguyên tắc hãng công bố, và không phải điều hãng đã làm cho người dùng châu Âu.
Trong EEA và ngoài EEA
Mozilla cho rằng nghịch lý là một phiên bản Windows tốt hơn đã tồn tại và đang có sẵn, nhưng chỉ ở khu vực EEA, nơi Đạo luật Thị trường số của châu Âu buộc vấn đề phải được xử lý. Bảng dưới tóm tắt các điểm Mozilla nêu, theo đúng nội dung bài viết.
| Tình huống | Ngoài EEA | Trong EEA |
|---|---|---|
| Thông báo thiết lập máy | Dùng cách diễn đạt gây nhầm lẫn để kéo khỏi trình duyệt mặc định | Thiết kế được cho là công bằng hơn |
| Windows Search và Widgets | Mở liên kết bằng Edge thay vì trình duyệt mặc định | Được cải thiện theo luật |
| Tệp PDF, ảnh SVG | Edge vẫn là mặc định dù đã đổi trình duyệt | Được cải thiện theo luật |
| Edge trên thanh tác vụ | Vấn đề được nêu | Vẫn ghim sẵn, Mozilla nói có thể vi phạm nguyên tắc của chính Microsoft |
| Copilot mở liên kết web | Mở trong bảng bên thay vì trình duyệt người dùng chọn | Cũng xảy ra trong mọi khu vực được kiểm tra |
| Windows Backup khi khôi phục máy | Âm thầm cố đặt Edge làm mặc định | Vấn đề được nêu |
Ai bị ảnh hưởng
Nhóm bị ảnh hưởng rộng nhất là người dùng Windows nói chung, và theo cách Mozilla trình bày thì người dùng ngoài EEA chịu nhiều hơn. Vì Việt Nam nằm ngoài EEA, người dùng trong nước thuộc nhóm này. Tác động cụ thể không dừng ở chuyện dùng trình duyệt nào, mà còn ở việc trình duyệt nào là cửa ngõ tới các dịch vụ AI và những lớp bảo vệ đi kèm. Mozilla lập luận rằng trình duyệt vẫn là lớp quyết định nhiều chức năng riêng tư và an toàn, nên việc dẫn người dùng về một trình duyệt có thể định hình dịch vụ AI nào tới tay người dùng.
Mozilla cũng nêu yêu cầu của mình: thứ nhất, cho mọi người dùng Windows hưởng thiết kế công bằng hơn đang có ở EEA dù họ ở đâu; thứ hai, chấm dứt những thiết kế gây hại còn lại trong EEA, gồm tôn trọng lựa chọn trình duyệt ở Windows Search, Widgets, Copilot và khôi phục bằng Windows Backup, cùng áp dụng chính các nguyên tắc ghim ứng dụng năm 2023 của Microsoft cho Edge.
Điều chưa rõ
Bài viết chỉ trình bày quan điểm và kết quả kiểm tra của Mozilla, không có phản hồi chính thức của Microsoft trong cùng nguồn. Nguồn cũng không nêu số liệu đo lường cụ thể về tỷ lệ người dùng bị ảnh hưởng, và không nói các hành vi được nêu thay đổi theo phiên bản Windows cụ thể nào. Vì đây là một phía đưa tin, người đọc nên xem như cáo buộc có dẫn chứng, không phải kết luận đã được đối chiếu hai chiều. Bài sẽ cập nhật khi có thông tin mới.
So với lựa chọn khác
Nếu muốn chủ động hơn, bạn có thể xem các trình duyệt khác có trên site như Mozilla Firefox, Microsoft Edge và Microsoft Copilot. Điểm đáng chú ý trong câu chuyện này không nằm ở việc trình duyệt nào tốt hơn, mà ở quyền được chọn và giữ lựa chọn của mình. Mỗi trình duyệt có thế mạnh riêng, quan trọng là lựa chọn đó không bị thay đổi sau lưng người dùng.
Nên làm gì bây giờ
Việc thực tế nhất là kiểm tra lại máy của mình. Mở phần cài đặt mặc định, xác nhận trình duyệt mặc định đúng như bạn muốn, và kiểm luôn các loại tệp như PDF, ảnh SVG xem đang mở bằng ứng dụng nào. Nếu dùng Copilot hoặc Windows Search thường xuyên, để ý xem liên kết mở ở đâu. Thông tin có thể thay đổi theo bản Windows và theo khu vực, nên kiểm tra lại trên máy thực tế thay vì tin tuyệt đối vào một bài viết. Chi tiết gốc nằm ở bài viết của Mozilla.
