Trả lời ngắn: MathType là phần mềm soạn công thức toán và hóa học của hãng Wiris, dùng để tạo công thức rồi đưa vào tài liệu ở nhiều nền tảng khác nhau. Nó không phải máy tính toán, cũng không giải bài; việc chính là giúp bạn viết công thức nhanh và đúng chuẩn.
Nên dùng nếu: bạn soạn giáo trình, đề thi, luận văn hay tài liệu kỹ thuật có nhiều công thức, và cần chúng hiển thị đúng ở Word, Google Docs, trang học trực tuyến. Không đủ nếu: bạn chỉ cần giải toán bằng camera, cần công cụ miễn phí hoàn toàn, hoặc chỉ gõ một hai công thức đơn giản mỗi tháng.
MathType giải quyết vấn đề gì?
Công thức toán là phần khó nhất khi soạn tài liệu. Một phân số nhiều tầng, một ma trận, hay một tích phân có cận đều vượt quá khả năng của phím thường. Nếu viết bằng ký tự gần giống, tài liệu in ra sẽ lệch dòng và sai ký hiệu; nếu chèn ảnh, công thức không sửa được khi cần chỉnh.
Vấn đề thứ hai là tính di động. Tài liệu khoa học hiếm khi nằm yên trong một phần mềm. Cùng một công thức có thể phải xuất hiện trong bản Word gửi hội đồng, trong bài giảng trên Google Slides, và trong đề thi đăng lên hệ thống học trực tuyến. Mỗi nền tảng xử lý công thức một kiểu, nên chuyển qua lại thường mất định dạng.
MathType nhắm đúng hai chỗ đó. Trang chủ giới thiệu phần mềm như công cụ soạn công thức dùng được trên nhiều nền tảng số, từ bộ công cụ văn phòng tới hệ thống quản lý học tập, trình biên tập XML và trình biên tập HTML. Nói cách khác, nó không buộc bạn đổi công cụ soạn thảo chỉ vì có công thức.
Điểm đáng chú ý là phần hóa học. Trang chủ nêu ChemType là thanh công cụ nằm sẵn trong phần mềm, có các nút dành riêng cho ký hiệu hóa học. Người dạy hoặc học các môn có cả công thức toán lẫn phương trình phản ứng không phải mở hai chương trình khác nhau.
MathType làm tốt việc gì?
Bảng dưới dựa trên trang giới thiệu, trang tính năng và trang giá của Wiris, thêm vài mục yếu để bạn cân trước khi mua.
| Loại việc | Mức độ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Soạn công thức toán nhiều tầng | Tốt nhất | Trang chủ nêu hỗ trợ ma trận, công thức nhiều dòng và hơn 500 ký hiệu chuyên ngành. |
| Viết tay rồi chuyển thành công thức | Rất tốt | Công cụ dùng AI, viết trên thiết bị cảm ứng rồi chuyển thành công thức sửa được. |
| Công thức hóa học | Rất tốt | ChemType có sẵn trong thanh công cụ, chuyển qua lại giữa ký hiệu toán và hóa. |
| Dùng trong Word, PowerPoint, Google Docs và Slides | Rất tốt | Nhóm Office Tools gộp chung trong một gói thuê bao theo trang giá. |
| Nhúng vào hệ thống học trực tuyến | Tốt | Có gói riêng cho LMS, bản Basic miễn phí giới hạn 500 công thức mỗi năm. |
| Nhúng vào trình biên tập XML và HTML | Tốt | Dành cho nhà xuất bản và tài liệu kỹ thuật, giá theo báo giá riêng. |
| Giải bài tập giúp người học | Không | Đây là công cụ soạn thảo. Trang chủ không nêu khả năng giải đề hay kiểm tra đáp án. |
| Có bản miễn phí cho cá nhân dùng lâu dài | Kém | Bản dùng thử 30 ngày rồi phải mua; chỉ gói LMS Basic là miễn phí nhưng gắn với nền tảng học tập. |
Ai nên dùng MathType?
Giáo viên và giảng viên STEM. Nhóm này soạn đề kiểm tra, bài giảng và tài liệu ôn tập liên tục trong năm. Khi cùng một công thức phải nằm trong đề in, slide bài giảng và bài tập trên hệ thống học trực tuyến, việc soạn một lần rồi dùng lại ở nhiều nơi tiết kiệm rất nhiều thời gian.
Nghiên cứu sinh và người viết luận văn kỹ thuật. Với tài liệu dài, công thức phải đánh số, chỉnh sửa nhiều lần và giữ nguyên định dạng khi nộp bản cuối. Dùng ảnh chụp công thức sẽ không sửa được về sau, còn dùng MathType thì gỡ ra chỉnh lại bình thường.
Nhóm làm tài liệu kỹ thuật và nhà xuất bản. Trang chủ có hẳn nhóm giải pháp cho người viết tài liệu kỹ thuật và cho nhà xuất bản nội dung in lẫn số, kèm tích hợp cho trình biên tập XML và HTML. Đây là nhóm cần công thức chạy tự động trong dây chuyền xuất bản chứ không chỉ để hiển thị.
Đơn vị đào tạo có hệ thống học trực tuyến. Gói LMS cho phép nhúng công cụ soạn công thức vào nền tảng đang dùng, kèm mức miễn phí 500 công thức mỗi năm để thử trước khi cam kết. Trường học hoặc trung tâm có thể bắt đầu từ đó rồi nâng lên gói trả phí khi nhu cầu tăng.
Cách dùng MathType cho việc soạn tài liệu
1. Cài đúng bộ tích hợp theo phần mềm bạn dùng nhiều nhất
MathType không hoạt động độc lập mà cắm vào phần mềm soạn thảo. Trang chủ tách riêng nhóm cho bộ công cụ văn phòng, cho hệ thống học trực tuyến, cho trình biên tập XML và HTML. Hãy cài đúng nhóm khớp với nơi bạn soạn tài liệu, tránh cài tràn lan rồi không dùng tới.
2. Dùng nút ký hiệu thay vì gõ mã bằng tay
Thanh công cụ có sẵn nhóm ký hiệu và mẫu công thức dựng sẵn. Với ma trận hay công thức nhiều dòng, chọn mẫu rồi điền số nhanh hơn nhiều so với gõ từng ký tự đặc biệt. Cách này cũng hạn chế lỗi chính tả ký hiệu, vốn rất khó phát hiện khi đọc lướt.
3. Tận dụng chế độ viết tay nếu có màn hình cảm ứng
Trang chủ nêu công cụ viết tay dùng AI, cho phép bạn viết công thức bằng bút rồi chuyển thành công thức sửa được. Cách này hữu ích khi đang chép lại công thức từ tài liệu giấy hoặc từ bảng viết trên lớp. Sau khi chuyển, nên kiểm tra lại các chỉ số nhỏ vì đó là chỗ dễ sai nhất.
4. Chọn gói theo số người thật dùng
Trang giá tính theo số người dùng mỗi năm và cho chọn từ một tới hơn hai mươi người. Với lớp học, gói dành cho giáo dục gộp một giáo viên cùng tối đa bốn mươi sinh viên. Nên đếm đúng số người trước khi mua thay vì lấy dư, vì chi phí gia hạn hằng năm tính theo đúng số đó.
Hạn chế cần biết
Không có bản miễn phí lâu dài cho cá nhân
Bản dùng thử kéo dài 30 ngày, sau đó phải mua giấy phép. Đây là rào cản lớn với sinh viên chỉ cần soạn vài đề tài trong một học kỳ. Nếu nhu cầu của bạn chỉ dừng ở mức cơ bản, công cụ chèn công thức có sẵn trong phần mềm văn phòng có thể là đủ.
Giá tính theo năm và theo số người
Trang giá ghi gói Professional là 54€ một người mỗi năm, gói cá nhân dành cho giáo dục là 41,56€, gói lớp học 54€ cho một giáo viên kèm tối đa bốn mươi sinh viên. Gói cho trình biên tập XML là 249,99€ một người mỗi năm và yêu cầu số lượng mua tối thiểu. Con số này có thể đổi theo thời điểm, nên hãy xem lại trang giá trước khi quyết định.
Ba nền tảng cài đặt cho mỗi người dùng
Trang giá ghi mỗi người được dùng trên tối đa ba thiết bị. Với người làm việc trên cả máy cơ quan, máy nhà và máy tính bảng, con số này vừa đủ nhưng không dư. Nếu bạn thường đổi máy, cần tính trước việc đăng xuất ở thiết bị cũ.
Một số gói không niêm yết giá
Gói cho trình biên tập HTML, gói cho tổ chức và gói WirisQuizzes đều ghi giá theo báo giá. Nghĩa là bạn phải liên hệ để biết con số cụ thể, và thời gian chờ báo giá có thể ảnh hưởng tới kế hoạch triển khai. Với đơn vị nhỏ, đây là bước cần tính vào tiến độ.
Lỗi hay gặp khi dùng MathType
Công thức hiển thị lệch sau khi gửi cho người khác
Phần lớn trường hợp là do người nhận mở tài liệu bằng phần mềm không có bộ tích hợp tương ứng. Cách phòng là kiểm tra tài liệu trên một máy khác trước khi gửi, hoặc xuất sang định dạng mà mọi người đều mở được. Đừng giả định máy đồng nghiệp có cùng bộ công cụ với bạn.
Chuyển công thức giữa các nền tảng bị mất định dạng
Mỗi nền tảng lưu công thức theo cách riêng, nên di chuyển qua lại có thể làm mất chỉ số hoặc dấu căn. Nên chọn một nền tảng làm nơi soạn chính rồi mới chuyển sang nơi khác. Khi phải chuyển, hãy kiểm tra kỹ các công thức có phân số nhiều tầng và ma trận.
Nhận diện viết tay sai ở công thức nhiều chỉ số
Công cụ viết tay dùng AI nên vẫn có sai sót, nhất là với chỉ số dưới và số mũ nhỏ. Nếu kết quả nhận về sai, viết lại chữ to và rõ hơn thường nhanh hơn sửa thủ công. Nên xem công thức sau khi chuyển là bản nháp, không phải bản cuối.
MathType so với Word, Google Docs và GeoGebra
Ba công cụ dưới đây đều có mặt trên TopỨngDụng và mỗi cái hợp với một kiểu công việc khác nhau. Các ô ghi không rõ là điểm tôi chưa đối chiếu được tận trang chủ của công cụ đó.
| Tiêu chí | MathType | Microsoft Word | Google Docs | GeoGebra |
|---|---|---|---|---|
| Việc chính | Soạn công thức rồi đưa vào tài liệu | Soạn thảo văn bản, có công cụ chèn công thức | Soạn thảo văn bản trực tuyến, có chèn công thức | Máy tính toán, vẽ đồ thị và dựng hình |
| Kho ký hiệu chuyên ngành | Hơn 500 ký hiệu theo trang chủ | không rõ | không rõ | không rõ |
| Công thức hóa học | Có ChemType | không rõ | không rõ | không rõ |
| Viết tay thành công thức | Có, công cụ dùng AI | không rõ | không rõ | không rõ |
| Dùng ngoài trình soạn thảo (LMS, XML, HTML) | Có, theo nhóm tích hợp của Wiris | không rõ | không rõ | không rõ |
| Chi phí | Dùng thử 30 ngày, sau đó trả theo năm | không rõ | không rõ | không rõ |
Kết luận
MathType làm tốt đúng phần khó: biến công thức thành thứ sửa được, hiển thị đúng và đi được sang nhiều nền tảng. Với giáo viên, nghiên cứu sinh hay nhóm soạn tài liệu kỹ thuật, khoản phí hằng năm đổi lấy thời gian sửa định dạng mỗi lần chuyển tài liệu là đáng cân nhắc. Trang chủ cũng nêu hơn 100.000 tổ chức đang dùng, một tín hiệu cho thấy nó không phải công cụ thử nghiệm.
Ngược lại, người chỉ thỉnh thoảng chèn một công thức đơn giản sẽ thấy trả phí là quá tay. Nhóm đó nên thử công cụ có sẵn trong phần mềm văn phòng trước, hoặc dùng hết 30 ngày dùng thử để đo nhu cầu thật. Bạn cũng có thể xem thêm vài lựa chọn khác trong nhóm học tập. Trước khi mua, hãy mở lại trang giá và điều khoản của Wiris, vì mức giá và cách tính theo số người có thể đã thay đổi.
