Trả lời ngắn: WinRAR tồn tại được nhờ một lý do rất thực tế: gặp tệp nén lạ hay hỏng thì nó gần như luôn mở được, kể cả khi phần mềm khác chịu thua.
Điểm gây tranh cãi: bản dùng thử về lý thuyết chỉ có bốn mươi ngày nhưng thực tế không bao giờ ngừng hoạt động.
Chuyện cửa sổ nhắc mua bản quyền
Gần như ai từng dùng Windows đều thấy cửa sổ nhắc mua của phần mềm này, và cũng gần như không ai từng trả tiền cho nó.
Về mặt kỹ thuật, sau bốn mươi ngày bạn hết thời gian dùng thử. Nhưng phần mềm không khoá tính năng nào cả — nó chỉ hiện thêm một cửa sổ nhắc mỗi lần bạn mở, rồi vẫn cho bạn làm mọi việc như cũ.
Cách làm này biến nó thành thứ nằm giữa phần mềm miễn phí và phần mềm có phí, và tạo ra một tình huống pháp lý mà nhiều doanh nghiệp không để ý.
Với cá nhân thì hầu như không ai bận tâm. Nhưng với công ty, cài phần mềm này lên hàng chục máy mà không mua giấy phép là rủi ro thật khi có kiểm tra bản quyền phần mềm.
WinRAR làm được gì?
| Việc | Mức độ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mở được tệp nén ở định dạng lạ | Tốt nhất | Lý do chính người ta giữ nó |
| Sửa tệp nén bị lỗi | Tốt nhất | Cứu được tệp mà công cụ khác bỏ cuộc |
| Thêm dữ liệu phục hồi vào tệp nén | Rất tốt | Chống hỏng khi truyền qua mạng kém |
| Chia nhỏ và ghép lại tệp lớn | Rất tốt | Ổn định hơn đối thủ |
| Có bản cho macOS và Linux | Tốt | Dạng dòng lệnh trên hai hệ này |
| Đặt mật khẩu và mã hoá | Tốt | Đủ cho nhu cầu thông thường |
| Tỷ lệ nén | Tốt | Thua định dạng riêng của đối thủ miễn phí |
| Chi phí bản quyền | Kém | Khó biện minh khi có lựa chọn miễn phí |
| Cửa sổ nhắc mua | Kém | Xuất hiện mỗi lần mở, không tắt được |
Ai nên dùng WinRAR?
- Người hay nhận tệp nén từ nhiều nguồn khác nhau — nhóm hưởng lợi rõ nhất.
- Ai từng gặp tệp nén tải về bị lỗi — phần sửa tệp là thứ đáng tiền nhất.
- Người truyền tệp lớn qua đường mạng không ổn định — dữ liệu phục hồi cứu được nhiều lần.
- Người dùng máy Mac cần xử lý định dạng riêng của nó — có bản chính thức.
Khó biện minh nếu bạn chỉ nén giải nén thông thường — 7-Zip làm được và không tốn đồng nào.
Khi nào phần sửa tệp nén thực sự cứu được bạn?
Đây là tính năng ít người biết nhưng là lý do chính đáng nhất để giữ phần mềm này trong máy.
| Tình huống | Khả năng cứu được |
|---|---|
| Tệp tải về bị ngắt giữa chừng | Cao, nếu có dữ liệu phục hồi |
| Tệp chép từ USB bị lỗi vài phần | Khá cao |
| Tệp lưu lâu trên ổ cứng có bad sector | Trung bình, tuỳ mức hỏng |
| Một phần trong bộ tệp chia nhỏ bị mất | Thấp nếu không có phần bù |
| Tệp bị mã độc mã hoá | Không cứu được |
| Quên mật khẩu tệp nén | Không cứu được |
Quy trình xử lý một tệp nén tải về bị lỗi
- Thử giải nén lại lần nữa (2 phút) — Đôi khi lỗi chỉ do phần mềm đang bận.
- Kiểm tra dung lượng tệp so với nguồn (2 phút) — Thiếu nhiều thì nên tải lại từ đầu.
- Chạy chức năng sửa tệp nén (5 phút) — Nó tạo ra một tệp mới đã được vá.
- Giải nén tệp vừa vá vào thư mục riêng (5 phút) — Đừng ghi đè lên bản gốc.
- Đối chiếu số lượng tệp bên trong (5 phút) — Xem thiếu những gì.
- Xin lại đúng phần thiếu thay vì cả gói (tuỳ) — Tiết kiệm thời gian cho cả hai bên.
Vì sao không nên ghi đè lên tệp gốc khi sửa?
Đây là sai lầm khiến một tình huống còn cứu được trở thành mất hẳn.
Quá trình sửa tệp nén là phỏng đoán: phần mềm đọc những gì còn đọc được rồi dựng lại cấu trúc. Kết quả có thể tốt hơn bản gốc, nhưng cũng có thể tệ hơn nếu nó phán đoán sai chỗ hỏng nằm ở đâu.
Khi bạn giữ nguyên bản gốc, bạn còn cơ hội thử cách khác — dùng công cụ khác, hoặc thử tham số khác. Khi bạn đã ghi đè, thứ duy nhất còn lại là kết quả của một lần phỏng đoán.
Nguyên tắc chung khi cứu dữ liệu là không bao giờ thao tác trực tiếp lên bản duy nhất bạn có. Chép ra một bản, làm việc trên bản chép, và chỉ xoá bản gốc khi đã chắc chắn dữ liệu lấy ra được dùng bình thường.
Hạn chế cần biết
Cửa sổ nhắc mua không tắt được
Xuất hiện mỗi lần mở phần mềm, kể cả sau nhiều năm sử dụng.
Tỷ lệ nén thua đối thủ miễn phí
Ở định dạng cho tỷ lệ cao nhất, phần mềm miễn phí nén chặt hơn.
Rủi ro bản quyền với doanh nghiệp
Dùng trong công ty mà không mua giấy phép là vi phạm điều khoản.
Giao diện ít thay đổi
Bố cục và biểu tượng gần như giữ nguyên qua nhiều phiên bản.
Bản macOS chỉ có dòng lệnh
Không có giao diện đồ hoạ như trên Windows.
WinRAR so với các phần mềm khác
| Tiêu chí | WinRAR | 7-Zip | WinZip |
|---|---|---|---|
| Sửa tệp nén hỏng | Tốt nhất | Khá | Tốt |
| Số định dạng mở được | Tốt nhất | Rất tốt | Tốt |
| Chi phí | Có phí | Miễn phí | Cao |
| Tỷ lệ nén | Tốt | Tốt nhất | Khá |
| Dữ liệu phục hồi | Tốt nhất | Không có | Khá |
| Có bản macOS | Có | Không | Có |
Xem thêm đánh giá 7-Zip, đánh giá WinZip, đánh giá CrystalDiskInfo, hoặc duyệt nhóm tiện ích và công cụ.
Kết luận
WinRAR đáng giữ trong máy vì hai việc mà phần mềm miễn phí làm chưa tốt: mở tệp định dạng lạ và cứu tệp nén bị lỗi.
Với người dùng cá nhân, cách hợp lý là cài cả hai — dùng công cụ miễn phí cho việc thường ngày và giữ phần mềm này cho những lần gặp tệp khó.
Với doanh nghiệp thì câu chuyện khác. Cửa sổ nhắc mua không phải chuyện đùa về mặt pháp lý, nên hoặc mua giấy phép cho số máy thực sự cần, hoặc chuyển hẳn sang lựa chọn miễn phí có điều khoản rõ ràng.
